Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku

Gdańsk jest jednym z tych miast, których historia mnie nieco przytłacza i lubi narzucać postrzeganie go przez pryzmat romantycznych wyobrażeń.

Gdańsk to Stare Miasto z Neptunem, Żuraw nad Motławą, Zielona i Złota Brama. Ulica Mariacka i bursztynowe działa sztuki. Wolne Miasto Gdańsk. Westerplatte. Ale Gdańsk to też historia, której świadkowie jeszcze nie zeszli ze sceny wydarzeń. To wydarzenia, które działy się na moich oczach i nie zostały jeszcze zarchiwizowane.

Wciąż z gorącymi interpretacjami.

Europejskie Centrum Solidarności

Od 2014r. w Europejskim Centrum Solidarności można zwiedzać wystawę poświęconą historii „wczorajszej”, która nadal tak mocno kształtuje naszą codzienność.

Milicja i aparat władzy wrogi obywatelowi. Zryw solidarnego buntu. „Folwark zwierzęcy” i „Rok 1984” G. Orwella. Zabójstwo ks. Popiełuszki. Wybór Karola Wojtyły na papieża. Strajki. Stan wojenny. NSZZ Solidarność. Lech Wałęsa. Obrady Okrągłego Stołu. Za stołem nazwiska Tadeusza Mazowieckiego, Adama Michnika, Bronisława Geremka, Lecha Wałęsy w opozycji do nazwisk Czesława Kiszczaka, Aleksandra Kwaśniewskiego, Leszka Millera. Wolne wybory.

Rok 1989. Całkowita zmiana torów myślenia.

Pomysł utworzenia Europejskiego Centrum Solidarności (ECS) osobiście uważam za dobry. Wystawa jest ciekawa i warto ją zobaczyć. Idea zaszczytna, bo ESC jest instytucją „mającą na celu krzewienie idei wolności, demokracji i solidarności”, ale w moim odczuciu tę ideę wyrwano z kontekstu i umieszczono w …muzeum.

Mam dwa spostrzeżenia, które trochę mnie uwierają. Po pierwsze, budynek ECS został wybudowany od podstaw. Z jałowego historycznie budulca. Rdzawy gmach rodzi skrajne doznania estetyczne. Niby jest jakiś zamysł, jakaś ścieżka skojarzeń… Tylko po co? Gdy tymczasem idealną dla niego przestrzenią byłaby jedna z przemysłowych hal Stoczni Gdańskiej – no bo w końcu, gdzie bardziej mogłaby być żywa i prawdziwa opowieść o narodzinach Solidarności, jeśli nie na terenie Stoczni Gdańskiej? A po drugie, swoją jałowością jeszcze bardziej drażni  najbliższe otoczenie ESC. Co prawda jego gmach powstał na obrzeżach Stoczni Gdańskiej ale w jego najbliższym sąsiedztwie budynki stoczniowe zostały wyburzone.

A w ich miejsce powstaje osiedle mieszkalne.

Stocznia Gdańska

Stocznia Gdańska powoli umiera. Nie mogę uwolnić się od natrętnej myśli, że wraz z nią umiera Symbol – w kontekście dzisiejszej rzeczywistości Symbol bardzo niewygodny. W ciągu ostaniach lat zostało już wyburzonych wiele budynków stoczniowych, do dalszej rozbiórki jest przeznaczonych kilkanaście kolejnych obiektów znajdujących się na terenie dawnej Stoczni Cesarskiej w Gdańsku. Dzięki protestom (działacze inicjatywy „Dźwignij Gdańsk – Nie dla burzenia Stoczni Gdańsk”) jest jakaś nadzieja, że Stocznia Gdańska całkowicie nie zniknie z krajobrazu Gdańska. Pod koniec 2016r. do wojewódzkiego rejestru zabytków zostało wpisanych 21 stoczniowych obiektów, w tym dawny budynek dyrekcji, trzy dźwigi, pochylnie, nabrzeże dawnego basenu dokowego oraz nazwy stoczniowych ulic.

Na różnego rodzaju forach pojawiają się „pragmatyczne” głosy: po co ratować Stocznię, po co ratować „stare budynki”, skoro można by „lepiej” wykorzystać ten teren … Może i można. Tylko czy warto. Jaki jest sens słów Jana Pawła II: „Naród, który nie zna swojej przeszłości, umiera i nie buduje przyszłości”.

Uzupełnieniem wizyty w ECS był spacer wzdłuż płotu odgradzającego Stocznię od reszty świata. Druty kolczaste i tabliczki ostrzegawcze „Własność prywatna”. Kilka lat temu udało mi się przespacerować po terenach byłej Stoczni Gdańskiej. Kiedy jeszcze nie było monitoringu, a strażnicy przymykali oko na „nielegalne” wejścia miłośników industrialnego klimatu. Piękne kadry. Piękny świat obrazów z kategorii „Abandomed”. Opuszczone, zapomniane. W wyobraźni brzmi jeszcze echo hałasu młotów, syku spawarek, w nozdrzach resztki zapachu spawanych metalowych konstrukcji.

A dziś cisza.